Terminale to jedna z najbardziej „namacalnych” kategorii objętych Polskim Aktem o Dostępności (PAD). Mają mówić, obsługiwać słuchawki, dawać więcej czasu i dać się obsłużyć dotykiem. Jednocześnie działa tu najdłuższy okres przejściowy w ustawie. Porządkujemy, co dotyczy producenta, a co operatora, i co warto sprawdzić przed kontrolą.

Dlaczego teraz

Według harmonogramu doradztwa PFRON dla organów nadzoru rynku 22.10.2026 r. w UKE zaplanowano stacjonarną sesję poświęconą m.in. praktycznej weryfikacji zgodności produktów z PAD („np. biletomat, terminal płatniczy, bankomat”), analizie deklaracji zgodności, konfiguracji badania i narzędziom pomiarowym, a także mechanizmowi wyłączeń z art. 21. To sygnał, że organ przygotowuje się do rzeczowej oceny urządzeń. Dla branży to okazja, żeby uporządkować dokumentację, zanim padną pytania.

Jakie urządzenia obejmuje PAD

Art. 3 ust. 1 pkt 2 obejmuje dwie grupy terminali:

  • terminale płatnicze – urządzenia, których głównym przeznaczeniem jest umożliwianie dokonywania płatności z użyciem instrumentów płatniczych w fizycznym punkcie sprzedaży,
  • terminale samoobsługowe przeznaczone do oferowania lub świadczenia usług objętych ustawą: bankomaty i wpłatomaty, automaty biletowe, urządzenia do odprawy oraz interaktywne terminale do udzielania informacji. Wyłączone są terminale instalowane jako zintegrowane części pojazdów samochodowych, statków powietrznych, statków wodnych i taboru kolejowego.

Niejednoznaczny jest status biletomatów komunikacji miejskiej. Przepis obejmuje terminale samoobsługowe „przeznaczone do oferowania lub świadczenia usług objętych ustawą”, a usługi komunikacji miejskiej są co do zasady wyłączone z ustawy (art. 4 pkt 3). Wyjątkiem jest dostarczanie informacji za pomocą interaktywnych terminali samoobsługowych (art. 3 ust. 2 pkt 3 lit. e). Zanim uznacie, że przepisy Was nie dotyczą, warto zapytać UKE.

Kto nadzoruje

  • Terminal jako produkt – Prezes UKE (art. 38 ust. 3 pkt 1).
  • Usługa świadczona przez terminal – organ właściwy dla usługi: Rzecznik Finansowy dla bankowości detalicznej, a dla usług towarzyszących transportowi m.in. Prezes UTK, Prezes ULC i wojewódzcy inspektorzy transportu drogowego.

Bank może więc mieć do czynienia zarówno z Rzecznikiem Finansowym (usługa), jak i z UKE (urządzenie), jeśli występuje też w roli importera czy dystrybutora terminali.

Wymagania produktowe: art. 7, 8 i 9

Uwaga na numerację: art. 11 PAD dotyczy konsumenckich urządzeń końcowych do usług telekomunikacyjnych i audiowizualnych. Terminale mają własny przepis – art. 9. Wymagania te odpowiadają załącznikowi I sekcja I dyrektywy (UE) 2019/882. Wymagania szczególne dla terminali samoobsługowych są w pkt 2 lit. o ppkt (i) tej sekcji.

Informacja o produkcie (art. 7 ust. 1 pkt 1–2)

Instrukcje, etykiety i ostrzeżenia na urządzeniu: więcej niż jeden kanał sensoryczny, zrozumiałość, odpowiednia czcionka, kontrast i odstępy. Instrukcje udostępniane w inny sposób, np. na stronie internetowej: formaty tekstowe, alternatywa dla treści nietekstowych, opis interfejsu, informacje o spełnianiu wymagań z art. 8–11 oraz opis połączenia z narzędziami wspomagającymi wraz z wykazem narzędzi testowanych z produktem. Wymagań dotyczących instrukcji instalacji i konserwacji oraz opakowania (art. 7 ust. 1 pkt 3–4) do terminali się nie stosuje (art. 7 ust. 2).

Interfejs i funkcje (art. 8)

Najważniejsze dla terminali: alternatywa dla wzroku, słuchu i mowy, powiększanie i kontrast, alternatywa dla koloru i sygnałów dźwiękowych, regulacja głośności, sterowanie sekwencyjne bez jednoczesnego użycia kilku przełączników, przełączniki rozróżnialne dotykiem, brak konieczności ruchów o dużym zasięgu i dużej siły, ograniczenie ryzyka ataków padaczki fotogennej, ochrona prywatności, alternatywa dla biometrii, wystarczający i regulowany czas reakcji.

Wymagania szczególne dla terminali (art. 9)

  1. synteza mowy w języku interfejsu użytkownika,
  2. możliwość podłączenia przewodowego stereofonicznego zestawu słuchawkowego,
  3. możliwość korzystania z funkcji dostępności bez konieczności ich wcześniejszego aktywowania,
  4. klawisze i przełączniki oznaczone wystarczającym kontrastem i rozróżnialne dotykiem,
  5. informacja o limicie czasu przez więcej niż jeden kanał sensoryczny i możliwość jego wydłużenia,
  6. kompatybilność elementów dźwiękowych z narzędziami wspomagającymi, w tym wzmacniającymi dźwięk.

Polski przepis jest tu bardziej szczegółowy niż dyrektywa, która mówi ogólnie o umożliwieniu korzystania z osobistych zestawów słuchawkowych.

Funkcje, których nie obejmują art. 7–18, ocenia się według kryteriów funkcjonalnych z art. 19 (m.in. co najmniej jeden tryb obsługi bez wzroku, bez słuchu, bez mowy, przy ograniczonej sprawności rąk, z elementami w zasięgu wszystkich użytkowników).

EN 301 549 – które rozdziały sprawdzić

Norma jest najpraktyczniejszym narzędziem do testów. Poniżej numeracja według nowej wersji EN 301 549 V4.1.1 (wrzesień 2026 r.), pierwszej przygotowanej z myślą o EAA:

  • rozdz. 4 – kryteria sprawności funkcjonalnej (punkt odniesienia dla art. 19),
  • rozdz. 5 – wymagania ogólne, m.in. 5.1 (zamknięta funkcjonalność, w tym dostęp niewizualny i wyjście audio – 5.1.3.2 dopuszcza osobiste słuchawki podłączane przez gniazdo 3,5 mm), 5.2 (aktywacja funkcji dostępności), 5.3 (biometria), 5.5 (części obsługowe rozróżnialne dotykiem),
  • rozdz. 8 – sprzęt, m.in. 8.2 (sprzęt z wyjściem mowy), 8.3 (urządzenia stacjonarne, zasięg), 8.4 (części obsługowe: klawiatura numeryczna, sposób i siła obsługi, klucze, bilety i karty), 8.5 (dotykowe wskazanie trybu mowy), 8.6 (standardowe złącza), 8.7 (kolor na sprzęcie), 8.8 (kontrast na sprzęcie – nowy punkt),
  • rozdz. 11 – oprogramowanie, jeśli ma zastosowanie,
  • rozdz. 12 – informacje o produktach i usługach.

Nowa wersja ma też załącznik ZB, który przypisuje punkty normy do wymagań EAA, w tym do wymagań dla terminali samoobsługowych. Jeśli pracujecie na starszej wersji V3.2.1, numeracja w rozdziałach 5 i 8 jest częściowo inna. Na V3.2.1 opierają się też wytyczne PFRON dla podmiotów gospodarczych z 2025 r.

Pamiętaj: według ostatnich dostępnych informacji (stan na 17.10.2026 r.) żadna wersja EN 301 549 nie jest powołana w Dzienniku Urzędowym UE na podstawie dyrektywy 2019/882, więc zgodność z normą nie daje jeszcze domniemania zgodności z PAD (art. 20). Harmonogram ETSI przewiduje powołanie wersji V4.1.1 na 16.12.2026 r., ale to cel, a nie decyzja Komisji. Zgodność z normą jest jednak najlepszym dowodem w dokumentacji technicznej.

Obowiązki producenta, importera i dystrybutora

  • Producent: ocena zgodności w ramach wewnętrznej kontroli produkcji i dokumentacja techniczna (art. 23 ust. 2–4), deklaracja zgodności i oznakowanie CE (art. 23 ust. 6, art. 24), przechowywanie dokumentacji i deklaracji przez 5 lat (art. 23 ust. 5, art. 24 ust. 7), procedury utrzymania zgodności w produkcji seryjnej (art. 25), oznaczenie i dane kontaktowe (art. 26), działania naprawcze i informowanie organu (art. 27).
  • Importer: sprawdza wykonanie obowiązków producenta, umieszcza swoje dane, zapewnia instrukcje po polsku, przechowuje kopię deklaracji przez 5 lat (art. 29).
  • Dystrybutor: sprawdza oznakowanie CE i dane producenta oraz importera, nie udostępnia produktu budzącego wątpliwości (art. 30).
  • Importer lub dystrybutor, który sprzedaje terminal pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje go w sposób mogący wpłynąć na zgodność, jest traktowany jak producent (art. 31). To ważne dla integratorów i firm, które zmieniają oprogramowanie urządzeń.

Karę z art. 73 ust. 1 pkt 1 można nałożyć na producenta m.in. za wprowadzenie do obrotu produktu niespełniającego wymagań z art. 7–11 lub 19 oraz za niedokonanie oceny zgodności (art. 23 ust. 2).

Obowiązki operatora i okres przejściowy

Do oferowania lub świadczenia usług wykorzystuje się produkty spełniające wymagania z art. 7–11 (art. 12 ust. 1). Dla terminali już używanych ustawa przewiduje okres przejściowy. Art. 85 ust. 3 brzmi:

„Terminale niespełniające wymagań dostępności, wykorzystywane przez usługodawców do oferowania lub świadczenia usług przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą być wykorzystywane do oferowania lub świadczenia usług tego samego rodzaju do upływu okresu ich ekonomicznej użyteczności, jednak nie dłużej niż przez okres 20 lat od dnia rozpoczęcia ich wykorzystywania.”

W praktyce:

  • dotyczy terminali używanych przed 28.06.2025 r. (data wejścia w życie ustawy, art. 88),
  • 20 lat liczy się od rozpoczęcia wykorzystywania urządzenia, a nie od 2025 r.,
  • obowiązuje krótszy z dwóch okresów: ekonomiczna użyteczność albo 20 lat,
  • dotyczy usług tego samego rodzaju.

Warto udokumentować datę uruchomienia i przyjęty okres ekonomicznej użyteczności każdego urządzenia. Ustawa nie mówi, jak ten okres wykazać, i nie znaleźliśmy w tej sprawie stanowiska UKE ani Rzecznika Finansowego. Najbezpieczniej oprzeć się na dokumentach, które firma i tak prowadzi, np. ewidencji środków trwałych.

Dwie sytuacje wymagają osobnej analizy. Pierwsza to terminal wprowadzony do obrotu przed 28.06.2025 r., ale uruchomiony przez usługodawcę dopiero później. Do takiego produktu ustawy nie stosuje się (art. 84), ale okres przejściowy z art. 85 ust. 3 obejmuje tylko terminale wykorzystywane przed tą datą. Druga to terminale płatnicze w sklepach: trzeba ustalić, kto w danym modelu jest „usługodawcą” w rozumieniu PAD, czyli podmiotem, który świadczy usługę lub oferuje jej świadczenie konsumentowi (art. 5 pkt 35). Ustawa nie odnosi tego wprost do terminali w sklepach. W obu przypadkach warto zapytać właściwy organ nadzoru.

Checklista dla producenta lub importera

  1. Ustal kategorię urządzenia (art. 3 ust. 1 pkt 2 lit. a albo b).
  2. Zmapuj wymagania art. 7 ust. 1 pkt 1–2, art. 8 i art. 9 na rozdziały 4, 5, 8, 11 i 12 EN 301 549 (pomocny jest załącznik ZB wersji V4.1.1).
  3. Przetestuj syntezę mowy, gniazdo słuchawkowe, korzystanie z funkcji dostępności bez wcześniejszego włączania i wydłużanie czasu – z udziałem użytkowników z niepełnosprawnościami.
  4. Przygotuj dokumentację techniczną z wykazem zastosowanych norm lub opisem rozwiązań (art. 23 ust. 3–4).
  5. Sporządź deklarację zgodności, a jeśli korzystasz z art. 21 – wskaż niespełnione wymagania (art. 24 ust. 3).
  6. Opublikuj dostępne instrukcje z opisem interfejsu i wykazem testowanych narzędzi wspomagających.
  7. Wdróż procedurę zmian oprogramowania i zawiadomień o niezgodności (art. 25, 27).

Checklista dla operatora (bank, przewoźnik, sieć sklepów)

  1. Spisz terminale: model, data uruchomienia, okres ekonomicznej użyteczności.
  2. Wyznacz dla każdego graniczną datę wynikającą z art. 85 ust. 3.
  3. W zamówieniach nowych urządzeń wymagaj deklaracji zgodności z PAD i raportu z testów według EN 301 549.
  4. Sprawdź treści i aplikację na ekranie terminala w ramach wymagań usługi (art. 12, dla banków także art. 16).
  5. Zaplanuj wymianę urządzeń z wyprzedzeniem, a nie w ostatnim roku.

FAQ

Czy trzeba od razu wymienić stare bankomaty? Nie. Terminale używane przed 28.06.2025 r. mogą działać do końca ekonomicznej użyteczności, maksymalnie 20 lat od rozpoczęcia wykorzystywania (art. 85 ust. 3).

Czy art. 21 można stosować do terminali? Tak, przepis dotyczy produktów i usług. Producent musi jednak udokumentować ocenę, zawiadomić organ i wskazać niespełnione wymagania w deklaracji zgodności.

Czy zgodność z EN 301 549 wystarczy? Jest najlepszym dowodem, ale dopóki norma nie zostanie powołana w Dzienniku Urzędowym UE dla dyrektywy 2019/882, nie daje domniemania zgodności. Trzeba też sprawdzić wymagania, których norma nie obejmuje.

Źródła