Słownik dostępności cyfrowej
86 pojęć wyjaśnionych prostym językiem – bez żargonu, z przykładami z życia urzędu. Dla każdego, kto nie jest informatykiem.
Wpisz słowo – lista pojęć poniżej od razu się zawęzi. Możesz też użyć potocznej nazwy.
Od czego zacząć
Wybierz temat
- Podstawy i przepisy Najważniejsze pojęcia, ustawy i obowiązki – od czego zacząć. 20 pojęć
- Kto korzysta z dostępności Dla kogo to robimy i jakie bariery napotykają różne osoby. 11 pojęć
- Technologie wspomagające Programy i urządzenia, dzięki którym osoby z niepełnosprawnościami korzystają z komputera. 11 pojęć
- Teksty i dokumenty Jak pisać i publikować treści, dokumenty i obrazki, żeby każdy je zrozumiał. 11 pojęć
- Filmy i nagrania Napisy, transkrypcje, audiodeskrypcja i język migowy. 7 pojęć
- Wygląd i czytelność Kolory, kontrast, wielkość tekstu i to, jak strona wygląda na telefonie. 6 pojęć
- Obsługa strony i formularze Jak ludzie poruszają się po stronie i wypełniają formularze – także bez myszy. 12 pojęć
- Technika – dla ciekawych Pojęcia, które usłyszysz od informatyka lub wykonawcy strony – wyjaśnione bez żargonu. 8 pojęć
Wszystkie pojęcia od A do Ż
Nie znaleźliśmy takiego pojęcia. Spróbuj innego słowa albo napisz do nas – dopiszemy je do słownika.
A
- Animacje i ruch na stronie To elementy, które się poruszają, przewijają lub migają – użytkownik musi móc je zatrzymać, a niektóre mogą być wręcz niebezpieczne.
- Aplikacja mobilna To program instalowany na telefonie – jeśli prowadzi go podmiot publiczny, też musi być dostępny i mieć deklarację dostępności.
- ARIA To dodatkowe oznaczenia w kodzie strony, które podpowiadają czytnikowi ekranu, czym jest dany element i w jakim jest stanie (np. „menu rozwinięte”).
- Audiodeskrypcja To dodatkowy głos lektora, który opisuje, co dzieje się na ekranie – dla osób, które filmu nie widzą.
- Audyt dostępności To dokładne sprawdzenie strony przez eksperta – wszystkich wymagań WCAG, także tych, których nie wykryje żaden automat.
- Automatyczne odtwarzanie i kontrola dźwięku To zasada, że nagranie nie powinno samo włączać dźwięku, a użytkownik musi móc je zatrzymać, ściszyć lub wyłączyć.
C
D
- Daltonizm To zaburzenie rozpoznawania barw – najczęściej osoba myli czerwony z zielonym.
- Deklaracja dostępności To obowiązkowy dokument na stronie podmiotu publicznego, który mówi, na ile strona jest dostępna i jak zgłosić problem.
- Dopasowanie do ekranu (responsywność) To zdolność strony do dopasowania się do wielkości ekranu – od dużego monitora po telefon – bez przewijania w bok.
- Dostępne logowanie To logowanie, które nie wymaga zapamiętywania i przepisywania kodów ani rozwiązywania zagadek – i pozwala korzystać z menedżera haseł.
- Dostępność cyfrowa To takie przygotowanie stron internetowych, aplikacji i dokumentów, żeby mógł z nich korzystać każdy – także osoba niewidoma, głucha czy poruszająca się na wózku.
- Dostępny dokument (Word, PDF) To dokument przygotowany tak, żeby mogła go przeczytać osoba korzystająca z czytnika ekranu – z nagłówkami, opisami obrazków i poprawną strukturą.
- Dostępny PDF (PDF z tagami) To plik PDF, który ma ukrytą strukturę (tzw. tagi): nagłówki, akapity, listy i opisy obrazków – dzięki temu czytnik ekranu może go odczytać.
- Dostęp alternatywny To inny sposób przekazania informacji, gdy czegoś na stronie nie da się od razu udostępnić.
E
- Etykieta pola formularza To opis pola formularza (np. „Imię”, „Numer PESEL”), który jest powiązany z polem tak, żeby czytnik ekranu go odczytał.
- Europejski akt o dostępności (EAA) To unijne przepisy, które od 28 czerwca 2025 r. wymagają dostępności także od wielu firm – m.in. sklepów internetowych, banków i przewoźników.
J
K
- Kolejność przechodzenia po stronie To kolejność, w jakiej klawisz Tab przenosi po elementach strony – powinna odpowiadać logicznej kolejności czytania.
- Komunikat o błędzie To informacja, że coś w formularzu jest źle wypełnione – musi jasno mówić, które pole i jak je poprawić.
- Kontrast kolorów To różnica jasności między tekstem a tłem – im większa, tym łatwiej przeczytać tekst.
- Koordynator do spraw dostępności To osoba wyznaczona w podmiocie publicznym, która pilnuje, żeby instytucja była dostępna – w budynku, w internecie i w komunikacji.
- Kryterium sukcesu To pojedyncze, sprawdzalne wymaganie WCAG – na przykład „każdy obrazek ma opis tekstowy”.
L
- Limit czasu To ograniczenie czasu na wykonanie czynności, np. wypełnienie formularza – użytkownik musi móc go wydłużyć lub wyłączyć.
- Link „Przejdź do treści” To ukryty link na samym początku strony, który po naciśnięciu Tab pozwala od razu przeskoczyć menu i trafić do głównej treści.
- Listy i tabele To sposób porządkowania treści, który czytnik ekranu rozpoznaje – pod warunkiem, że lista jest prawdziwą listą, a tabela prawdziwą tabelą.
- Lupa ekranowa To program, który powiększa fragment ekranu – nawet kilkanaście razy – dla osób słabowidzących.
N
- Nagłówki To tytuły sekcji na stronie, oznaczone w specjalny sposób – dzięki nim osoba niewidoma może szybko „przeskakiwać” po treści.
- Nakładka dostępności To dodatkowy widżet na stronie (np. przyciski „powiększ”, „kontrast”, „czytaj na głos”), który obiecuje dostępność – ale nie zapewnia zgodności z WCAG.
- Napisy do filmów To tekst wyświetlany na filmie, który pokazuje, co jest mówione – a w napisach rozszerzonych także ważne dźwięki i to, kto mówi.
- Napisy na żywo To napisy tworzone w czasie rzeczywistym podczas transmisji, np. sesji rady, webinaru czy konferencji.
- Nazwa dostępna To nazwa elementu (przycisku, linku, pola), którą odczyta czytnik ekranu – np. „Szukaj”, „Menu”, „Zamknij”.
- Niepełnosprawność sytuacyjna i czasowa To chwilowe ograniczenie, które sprawia, że każdy z nas czasem korzysta z rozwiązań dostępności – np. złamana ręka albo czytanie w pełnym słońcu.
- Norma EN 301 549 To europejska norma z wymaganiami dostępności dla stron, aplikacji, dokumentów i sprzętu – dla stron internetowych odsyła do WCAG 2.1 AA.
- NVDA To bezpłatny czytnik ekranu dla systemu Windows, bardzo popularny wśród osób niewidomych w Polsce.
O
- Obsługa klawiaturą To możliwość korzystania z całej strony bez myszy – samym klawiszem Tab, strzałkami i Enterem.
- Obszary strony (punkty orientacyjne) To oznaczenie głównych części strony w kodzie – nagłówka, menu, treści głównej i stopki – po którym czytnik ekranu pozwala szybko się przemieszczać.
- Odstępy w tekście To odległości między liniami, akapitami, słowami i literami – odpowiednie odstępy ułatwiają czytanie, zwłaszcza osobom z dysleksją.
- Osoba głucha i Głusi To osoba, która nie słyszy – wiele osób głuchych od urodzenia komunikuje się przede wszystkim polskim językiem migowym.
- Osoba niewidoma To osoba, która nie widzi albo widzi w stopniu, który nie pozwala korzystać z ekranu wzrokiem – korzysta z komputera za pomocą czytnika ekranu lub monitora brajlowskiego.
- Osoba słabosłysząca To osoba, która słyszy częściowo – często korzysta z aparatu słuchowego lub implantu i posługuje się językiem polskim.
- Osoba słabowidząca To osoba, która widzi, ale słabo – nawet w okularach ma trudność z odczytaniem zwykłej strony.
- Osoba ze szczególnymi potrzebami To każda osoba, która ze względu na swoje cechy lub sytuację potrzebuje dodatkowych rozwiązań, żeby korzystać z usług na równi z innymi.
- Osoba z niepełnosprawnością ruchową To osoba, która ma ograniczoną sprawność rąk lub całego ciała – może nie móc używać myszy albo precyzyjnie trafiać w małe przyciski.
- Osoba z trudnościami poznawczymi To osoba, która ma trudność ze zrozumieniem, zapamiętaniem lub skupieniem się – np. z niepełnosprawnością intelektualną, dysleksją, ADHD czy po udarze.
P
- Padaczka fotogenna To odmiana padaczki, w której atak może wywołać migające światło lub szybko zmieniający się obraz na ekranie.
- Pętla indukcyjna To system, który przesyła dźwięk bezpośrednio do aparatu słuchowego – bez szumu z otoczenia.
- Podmiot publiczny To instytucja, która w świetle przepisów musi zapewniać dostępność – np. urząd, szkoła, szpital publiczny, uczelnia czy muzeum.
- Polski język migowy (PJM) To naturalny, samodzielny język osób Głuchych w Polsce – z własną gramatyką, zupełnie inną niż gramatyka polszczyzny.
- Powiększanie tekstu To możliwość powiększenia tekstu na stronie co najmniej dwukrotnie bez utraty treści i funkcji.
- Poziomy zgodności A, AA i AAA To trzy stopnie wymagań WCAG: A to absolutne minimum, AA to poziom wymagany prawem, a AAA to najwyższy standard.
- Projektowanie uniwersalne To projektowanie rzeczy, usług i stron od początku tak, żeby mógł z nich korzystać każdy, bez potrzeby późniejszych przeróbek.
- Prosty język To sposób pisania, dzięki któremu tekst rozumie przeciętny odbiorca już przy pierwszym czytaniu.
- Przełącznik i sterowanie alternatywne To urządzenia dla osób z bardzo ograniczoną sprawnością ruchową – np. jeden duży przycisk, sterowanie wzrokiem czy ustami.
- Pułapka klawiaturowa To miejsce na stronie, do którego da się wejść klawiaturą, ale nie da się z niego wyjść – użytkownik utyka.
R
- Racjonalne usprawnienie To indywidualne dostosowanie dla konkretnej osoby, gdy rozwiązanie uniwersalne nie wystarcza.
- Raport o stanie zapewniania dostępności To obowiązkowe sprawozdanie, w którym podmiot publiczny co 4 lata opisuje, jak zapewnia dostępność.
- Rozmiar przycisków i linków To wielkość obszaru, który trzeba kliknąć lub dotknąć – zbyt małe przyciski są trudne do trafienia, zwłaszcza na telefonie.
S
- Samoocena dostępności To sprawdzenie dostępności strony własnymi siłami instytucji, bez zewnętrznego audytora.
- Semantyczny HTML To budowanie strony z elementów, które „mówią”, czym są – nagłówek jest nagłówkiem, przycisk przyciskiem, a lista listą.
- Seniorzy To jedna z największych grup, którym dostępność ułatwia życie – z wiekiem często słabnie wzrok, słuch i sprawność rąk.
- Skan dokumentu To zdjęcie papierowej strony zapisane jako PDF lub obrazek – bez warstwy tekstowej jest całkowicie niedostępne dla czytnika ekranu.
- Status zgodności To informacja w deklaracji dostępności, czy strona jest zgodna, częściowo zgodna, czy niezgodna z wymaganiami.
- Sterowanie głosem To obsługa komputera lub telefonu poleceniami głosowymi – np. „kliknij Wyślij” – przydatna dla osób, które nie mogą używać rąk.
- System zarządzania treścią (CMS) To program, w którym pracownicy dodają treści na stronę – np. aktualności, zdjęcia i dokumenty – bez znajomości programowania.
T
- Technologie wspomagające To programy i urządzenia, które pomagają osobom z niepełnosprawnościami korzystać z komputera i telefonu.
- Tekst alternatywny (opis obrazka) To krótki opis obrazka, który czytnik ekranu odczyta osobie niewidomej zamiast samego zdjęcia.
- Tekst linku To słowa, w które się klika. Powinny mówić, dokąd prowadzi link – także wtedy, gdy przeczyta się je bez reszty zdania.
- Tekst łatwy do czytania i rozumienia (ETR) To specjalny sposób pisania dla osób z niepełnosprawnością intelektualną – bardzo krótkie zdania, proste słowa i obrazki ilustrujące treść.
- Tekst na obrazku (obraz tekstu) To tekst wpisany w grafikę – np. plakat z ogłoszeniem wstawiony jako zdjęcie. Czytnik ekranu go nie odczyta, a po powiększeniu robi się nieostry.
- Testy automatyczne To sprawdzenie strony programem, który w kilka sekund wykrywa część błędów dostępności – ale tylko część.
- Test ręczny To sprawdzanie strony przez człowieka – klawiaturą, czytnikiem ekranu, po powiększeniu – czyli tak, jak korzystają z niej prawdziwi użytkownicy.
- Tłumacz języka migowego To osoba, która tłumaczy między polskim językiem mówionym a językiem migowym – na żywo albo w nagraniu.
- Transkrypcja To zapis tekstowy całej treści nagrania – wszystkiego, co zostało powiedziane, a także ważnych dźwięków.
- Tytuł strony To nazwa wyświetlana na karcie przeglądarki – czytnik ekranu czyta ją jako pierwszą, więc musi mówić, gdzie jesteśmy.
U
- Ustawa o dostępności cyfrowej To ustawa z 4 kwietnia 2019 r., która nakazuje podmiotom publicznym prowadzić dostępne strony internetowe i aplikacje mobilne.
- Ustawa o zapewnianiu dostępności To ustawa z 19 lipca 2019 r., która określa, jak podmioty publiczne mają być dostępne architektonicznie, cyfrowo i informacyjnie.