W Polsce nie ma jednej ustawy o prostym języku. Są za to przepisy o tekście łatwym do czytania, zalecenie dla administracji rządowej, wymóg zrozumiałości dla banków i coraz więcej urzędów, które same wprowadzają prosty język. W drugiej części serii porządkujemy, co naprawdę obowiązuje, a co jest dobrą praktyką.

Co mówią przepisy

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (2019). Art. 6 pkt 3 lit. c wymaga, żeby podmiot publiczny miał na stronie internetowej informację o zakresie swojej działalności w trzech formach:

  • pliku z tekstem odczytywalnym maszynowo,
  • nagraniu w polskim języku migowym,
  • tekście łatwym do czytania (ETR).

To przepis o ETR, nie o prostym języku. Do tego dotyczy tylko jednej informacji: o tym, czym zajmuje się instytucja. Pracownia Prostej Polszczyzny opisuje ten zakres jako „dość wąski”.

Ustawa o języku polskim (1999). Art. 3 mówi, że ochrona języka polskiego polega między innymi na dbaniu o poprawne używanie języka i na rozwijaniu umiejętności językowych jego użytkowników. Do ochrony języka są zobowiązane wszystkie organy władzy publicznej. Ustawa nie używa pojęcia „prosty język”. Niektóre urzędy powołują jednak ten przepis, gdy wprowadzają prosty język. Tak zrobił na przykład prezydent Opola w zarządzeniu z 15 kwietnia 2026 r.

Polski Akt o Dostępności (2024). To ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Od 28 czerwca 2025 r. informacje o usługach bankowości detalicznej mają być zrozumiałe na poziomie B2. To poziom z Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego, czyli skali dla osób uczących się języka obcego. Wymóg B2 dotyczy tylko bankowości detalicznej.

Podsumowanie: prawo wprost wymaga ETR (w wąskim zakresie) i zrozumiałości B2 (w bankach). Prosty język w urzędach to dziś głównie zalecenia i decyzje samych instytucji.

Administracja rządowa: zalecenie Szefa Służby Cywilnej

W grudniu 2020 r. Szef Służby Cywilnej podpisał zalecenie „Upowszechnianie prostego języka”. Skierował je do dyrektorów generalnych i kierowników urzędów administracji rządowej. Główny cel: prosty język ma być standardem komunikacji pisemnej w tych urzędach.

Zalecenie przygotował zespół powołany w czerwcu 2019 r. Jego członkowie to liderzy prostego języka w służbie cywilnej. Według gov.pl liderzy:

  • dopasowują zasady prostego języka do zadań swojego urzędu,
  • upowszechniają materiały,
  • konsultują upraszczane dokumenty,
  • prowadzą szkolenia i warsztaty.

Serwis Służby Cywilnej publikuje też 21 zasad prostego języka. Wśród nich są: pisz najważniejsze na początku, twórz zdania do 15–20 wyrazów, unikaj strony biernej, a podstawę prawną podawaj na końcu tekstu.

Banki: wspólny standard

Banki zaczęły od samoregulacji. W 2020 r. podpisały „Deklarację w sprawie standardu prostego języka”. Po wejściu w życie wymogu B2 Związek Banków Polskich ogłosił 14 października 2025 r. porozumienie w sprawie standardu zrozumiałości języka. Według ZBP przystąpiło do niego 26 banków.

Porozumienie przyjmuje, że zasady prostego języka mogą być odpowiednikiem standardu B2 dla osób, dla których polski jest językiem ojczystym. Załącznikiem jest dokument „Prosty język – ustandaryzowane zasady”. Przygotowali go eksperci z Fundacji Języka Polskiego, Jasnopisu, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Szczecińskiego i Uniwersytetu Warszawskiego.

ZBP zaznacza, że prosty język i B2 to nie to samo. Liczy się efekt: czy klient rozumie informację. Porozumienie nie obejmuje tekstów ETR.

Kto w Polsce pracuje nad prostym językiem

Pracownia Prostej Polszczyzny Uniwersytetu Wrocławskiego. Działa od 2010 roku. Bada metody upraszczania tekstu, szkoli, prowadzi audyty językowe i przyznaje certyfikaty prostego języka. Według Pracowni Uniwersytet Wrocławski to jedyna uczelnia w Polsce, która przyznaje takie certyfikaty. Pracownia współpracowała m.in. z ZUS, Krajową Szkołą Administracji Publicznej, Ministerstwem Finansów i Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

ZUS. W 2017 r. ZUS ogłosił akcję „Prosto z ZUS”. Razem z Pracownią przygotował zasady komunikacji dla pracowników. Z 60 wniosków powstało 40 nowych, prostszych formularzy.

Samorządy. Według Pracowni Urząd Miasta w Tychach dostał za projekt prostego języka tytuł Samorządowego Lidera Zarządzania 2022. W 2026 r. Opole wprowadziło prosty język zarządzeniem prezydenta jako standard komunikacji w urzędzie i jednostkach miejskich.

Środowisko naukowe. Poza Wrocławiem nad prostym językiem pracują m.in. Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Szczeciński, UAM w Poznaniu, Fundacja Języka Polskiego i zespół Jasnopisu, czyli autorzy standardu bankowego.

Lista kontrolna dla instytucji publicznej

  • [ ] Na stronie jest informacja o działalności w ETR, w polskim języku migowym i w pliku odczytywalnym maszynowo (art. 6 pkt 3 lit. c ustawy o dostępności).
  • [ ] Wiesz, czy twoją instytucję obejmuje zalecenie Szefa Służby Cywilnej.
  • [ ] Masz w instytucji osobę lub zespół odpowiedzialny za prosty język (np. lidera).
  • [ ] Korzystasz z gotowych zasad: 21 zasad z gov.pl lub „Prosty język – ustandaryzowane zasady”.
  • [ ] Jeśli świadczysz usługi bankowe dla konsumentów, sprawdzasz zrozumiałość informacji (wymóg B2).
  • [ ] Nie mylisz ETR z prostym językiem w dokumentach i deklaracjach.

W następnej części

W części 3 zajmiemy się samą polszczyzną. Dlaczego polskie teksty urzędowe są tak trudne? Opiszemy długie wyrazy, rzeczowniki zamiast czasowników, stronę bierną i formy na -no, -to. Pokażemy też, jak mierzyć trudność tekstu narzędziami Jasnopis i Logios.

Źródła